Μαρτίου 15th, 2010

 

Συγγραφείς με λόγια δανεικά

* Πηγή: Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 14 Μαρ 2010, ένθετο «The New York Times» -Το πρωτότυπο κείμενο μπορείτε να το διαβάσετε και εδώ : http://www.nytimes.com/2010/02/28/weekinreview/28kennedy.html

 

«Η Χελένε Χέγκεμαν παραδέχεται ότι έχει αντιγράψει άλλα βιβλία.»

 
Του RANDY KENNEDY
Η εικόνα που εξακολουθεί να έχει σήμερα το ευρύ κοινό για το δημιουργικό συγγραφέα είναι κατά κύριο λόγο αυτή ενός ανθρώπου που προσπαθεί να δαμάσει τη γλώσσα, ίσως ακόμη και να βρει το νόημα της ζωής, από τα βάθη της ψυχής του.
Ίσως γι’ αυτό πρόσφατα τα φώτα της δημοσιότητας στράφηκαν στην έφηβη γερμανίδα μυθιστοριογράφο Χελένε Χέγκεμαν που το βιβλίο της «Axoloti Roadkill» είναι υποψήφιο για ένα σημαντικό λογοτεχνικό βραβείο, η απονομή του οποίου θα γίνει στις 18 Μαρτίου στη Λειψία.
Αφού ένας μπλόγκερ και μυθιστοριογράφος ανακοίνωσε ότι η Χέγκεμαν έχει ενσωματώσει μεγάλα αποσπάσματα από ένα δικό του βιβλίο στο δικό της, η Ι8χρονη, αντί να ακολουθήσει την τακτική της μεταμέλειας και της ανάκλησης που είναι τόσο συνηθισμένη τα τελευταία χρόνια, δήλωσε ότι εξαρχής η πρόθεση της ήταν να οικειοποιηθεί αποσπάσματα απ’ αυτό το βιβλίο και από άλλες πηγές.
Η Χέγκεμαν, παιδί μιας γενιάς που βομβαρδίζεται από τα ΜΜΕ, παρουσίασε τον εαυτό της ως μια συγγραφέα που έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να μιξάρει, να χρησιμοποιεί οτιδήποτε βρίσκεται στη διάθεση της που πιστεύει ότι εξυπηρετεί το σκοπό της, στο όνομα μιας αντίληψης κοινόχρηστης δημιουργικότητας, που δεν συμμερίζονται σε καμία περίπτωση αυτοί απ’ τους οποίους δανείστηκε, και πρόσθεσε ένα απόφθεγμα που θα μπορούσε να έχει κλέψει απ’ τον Σαρτρ (στην πραγματικότητα, δεν το είχε κάνει): «Ούτως ή άλλως, δεν υπάρχει πρωτοτυπία, υπάρχει μόνο αυθεντικότητα».
Αυτή η είδηση προκάλεσε αναστάτωση στις ΗΠΑ λίγο πριν από την κυκλοφορία ενός πολυαναμενόμενου βιβλίου του Ντέιβιντ Σιλντς, του «Reality Hunger», ενός νευρώδους λογοτεχνικού «μανιφέστου» που αποτελείται σχεδόν εξ ολοκλήρου από αποσπάσματα από έργα άλλων συγγραφέων και στοχαστών. Ο Σιλντς επιστράτευσε τα δανεικά λόγια για να κατακεραυνώσει αυτό που ο ίδιος θεωρεί πληκτική μυθιστοριογραφία και να προωθήσει λογοτεχνικές μορφές συγκερασμού διαφορετικών ειδών.
Ο Σιλντς ισχυρίζεται ότι ο κατάφωρος καλλιτεχνικός δανεισμός υπήρξε θεμέλιος λίθος του πολιτισμού πολύ προτού ο Τερέντιος εκφράσει το δεύτερο αιώνα π.χ. το παράπονο του ότι «δεν υπάρχει τίποτα να πεις που δεν έχει ήδη ειπωθεί» και συνεχίζει τονίζοντας ότι η οικειοποίηση έχει δώσει νέα πνοή στη μουσική, τη ζωγραφική και το θέατρο.
Ωστόσο, η παράδοση της οικειοποίησης υπήρξε περιορισμένη, και μάλιστα τώρα αντιμετωπίζεται με ακόμη μεγαλύτερη καχυποψία. Ο Σιλντς, ο οποίος παραμένει στο στρατόπεδο εκείνων που την αντιλαμβάνονται ως ένα είδος συνεργασίας, διαμαρτύρεται λέγοντας ότι η εκφραστική συγγραφή έχει μείνει πίσω εν σχέσει με τις άλλες μορφές τέχνης όσον αφορά τη χρήση της οικειοποίησης ως εργαλείο.
Το βιβλίο του Σιλντς είναι βασισμένο σε μια ευρεία γκάμα στοχαστών παράγοντας ένα κράμα που κάποιες φορές δημιουργεί μια αίσθηση αλλόκοτης συνέπειας. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι σ’ έναν κόσμο όπου ο θάνατος του μυθιστορήματος ανακοινώνεται με μεγάλη συχνότητα εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, μια τέτοια προσέγγιση είναι ο μοναδικός τρόπος να διατηρηθεί ζωντανή η λογοτεχνία. Ο Σιλντς συνεχίζει, λέγοντας ότι ακόμη κι εκείνα τα λογοτεχνικά έργα που φαίνονται πρωτότυπα, έχουν δανειστεί στοιχεία από τα έργα προηγούμενων αιώνων, επομένως γιατί να μην είμαστε πιο ειλικρινείς και να μην προσπαθήσουμε να κάνουμε κάτι πιο ενδιαφέρον;
«Τόσο μεγάλο μέρος της ενέργειας των σπουδαίων έργων, την αίσθηση της ηχούς σε κάθε γραμμή μού δίνει, μην ξέροντας από πού προήλθε» ,-σημειώνει, παραθέτοντας ένα τσιτάτο του Γκράχαμ Γκριν που έχει χρησιμοποιήσει μαζί με άλλα στην αρχή του βιβλίου του. «Όταν δεν είμαστε σίγουροι, είμαστε ζωντανοί»

Σε αυτό το άρθρο έχω ήδη τοποθετηθεί προ διετίας με το παρακάτω ποίημα, φυσικά ο κάθε αναγνώστης-τρια του μπλογκ δεν είναι απαραίτητο (και ούτε περιμένω) να συμφωνήσει μαζί μου…   Είναι γνωστό εξάλλου ότι παραμένω «παλιομοδίτισσα» και δεν αφομοιώνω εύκολα τις νέες «τάσεις» των καιρών.

ΑΚΑΣΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ

Κάποιοι ισχυρίζονται πως είναι στον αιθέρα
αρχεία που τα λεν “Ακασικά”.
Εκεί είναι γραμμένη όλη η γνώση
που αποκτήθηκε ποτέ –κι από το χρόνο πέρα.
Κι ειν’ όλα τα βιβλία: τα τωρινά
κι όσα χαθήκαν, δίχως να τα σώσει

κανείς, στης Αλεξάνδρειας τη μεγάλη
ή σ’ άλλες πυρκαγιές, που ‘χαν ανάψει
κάποιοι, για να εξοντώσουν τα βιβλία.
Μα, όπως ισχυρίζονται κάποιοι άλλοι
περ’ απ’ τα τωρινά κι όσα έχουν γράψει,
είν’ τα μελλούμενα στ’ Ακασικά αρχεία.

Πολλάκις το ‘χω νιώσει: οι εγκέφαλοί μας
είναι φορές που με το Σύμπαν θα ενωθούν
- ρέει ανεμπόδιστα η όποια πληροφορία.
Είναι σαν Δίκτυο, που μιλάμε μεταξύ μας
δίχως εκείνα που συνήθως διασπούν
όπως η γλώσσα, οι παραδόσεις, η ιστορία.

Κι αν είν’ το διάμεσο μονάχα οι συγγραφείς,
η οθόνη προβολής για όλα τ’ αρχεία,
άκυρη βρίσκω τότε τη λογοκλοπή,
σαν έννοια, αφού όλοι πλέον αντιγραφείς
είμαστε και η έμπνευση είναι Θεία.
Μου φαίνεται ωστόσο περιττή

σπατάλη: στο μελάνι, στο χαρτί,
στο χρόνο μας και στην υπομονή.